Көптілді ортада студенттердің академиялық жазу сауаттылығын арттыру: тілдік интерференция мен когнитивтік жүктемені төмендетудің әдістемелік жолдары

Аңдатпа

Академиялық жазу дағдысы жоғары оқу орындарындағы ғылыми коммуникацияның негізгі құзыреті болып табылады. Алайда қазақ, орыс және ағылшын тілдерін бір мезгілде меңгеріп жатқан студенттер тілдік интерференция мен жоғары когнитивтік жүктеме салдарынан айтарлықтай қиындықтар бастан кешіреді. Зерттеудің мақсаты – осы факторлардың академиялық жазу сапасына ықпалын эмпирикалық түрде өлшеп, оларды азайтуға бағытталған META-ЖАЗУ педагогикалық технологиясын ұсыну. Зерттеуге Қазақстанның оңтүстік аймағындағы университеттің 120 студенті қатысты. Аралас әдіс негізінде PreTest–PostTest бақылау топты квазиэксперимент жүргізілді. Бақылау тобы (n=60) дәстүрлі бағдарламамен оқыса, эксперимент тобы (n=60) 12 апта бойы META-ЖАЗУ технологиясымен оқытылды. Технология бес компоненттен тұрады: метакогнитивтік активация, эксплицитті үлгілер, тілдік алаңдар, академиялық жазу кезеңдері, жолдаспен алмасу және ұжымдық рефлексия. Деректер академиялық жазуды бағалау рубрикасы, тілдік интерференция мен когнитивтік жүктеме сауалнамасы (NASA-TLX), метакогнитивтік хабардарлық сауалнамасы (MAI), мұғалім күнделіктері және фокус-топ сұхбаттары арқылы жиналды. Нәтижелер синтаксистік интерференцияның ең жиі кездесетін қате түрі екенін анықтады (100 сөзге 4,8 қате; жалпы үлесі 38,7%). META-ЖАЗУ технологиясы синтаксистік интерференцияны 56,3%-ға (4,8-ден 2,1-ге), ал жалпы интерференция деңгейін 55,6%-ға төмендетті. Жалпы академиялық жазу сапасы эксперимент тобында 34,6%-ға өсті (5,08-ден 7,32-ге; Коэн d=1,54), ал бақылау тобында өсім тек 12,1% болды. Когнитивтік жүктеме NASA-TLX шкаласы бойынша 28,9%-ға төмендеді (d=1,21), ал метакогнитивтік хабардарлық 37,2%-ға артты. Когнитивтік жүктеме мен жазу сапасы арасында күшті кері корреляция анықталды (ρ=-0,71). Зерттеу нәтижелері когнитивтік жүктеме теориясы мен транслингвизмді бір педагогикалық технологияда кешенді қолданудың жоғары тиімділігін дәлелдейді. META-ЖАЗУ технологиясы академиялық жазу курстарына енгізуге болатын дайын 12 апталық модуль ретінде ұсынылады.